Error message here!

Error message here!

Zapomniałeś/aś hasła?

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Zapomniałeś/aś hasła? Podaj swój adres e-mail.
Otrzymasz link, dzięki któremu zresetujesz hasło.

Error message here!

Powrót do logowania

Close

Podział literatury ze względu na formę


Podział literatury ze względu na formę to jeden z głównych podziałów w literaturze. Niestety rzadko spotykany, najczęściej wyodrębniane są gatunki. A przecież często słyszymy: powieść, biografia, reportaż czy poemat. Zapraszam do zapoznania się z głównymi formami literackimi.


Tak jak już opisano w artykule ,,Podstawowy podział literatury”, wyróżniamy dwie podstawowe formy: prozę oraz wiersz. Łukasz Rosicki, przedstawił trafne, a zarazem proste definicje, z którymi autorzy słowników i encyklopedii mieli spory problem.

- proza to forma utworu literackiego pisanego tekstem ciągłym lub podzielonym na większe jednostki grupujące powiązane ze sobą treściowo wypowiedzenia

- wiersz to forma utworu literackiego pisanego tekstem podzielonym graficznie i intonacyjnie na wersy ustalone w sposób arbitralny, jednak mające długość nieprzekraczającą kilkunastu zgłosek

To dwie kluczowe formy, natomiast poniższe zestawienie obrazuje najczętsze „podformy”, w zależności od tematu, przeznaczenia, długości czy grupy docelowej. Niektóre z nich są zarówno formami jak i gatunkami. Podział ten nie jest oczywiście idealny, wykształconych form i podform jest tyle, iż można by wydać kolejną książkę na ten temat. Trzeba by tylko znaleźć dla niej nową nazwę formy – może formularz?


Powieść

Utwór narracyjny, cechujący się swobodną kompozycją na dowolny temat. Ma zazwyczaj rozbudowaną fabułę, opisującą zwykle rozbudowany ciąg zdarzeń. Powieść stanowi najbardziej popularny gatunek literacki, z którego w dużym stopniu wywodzi się film fabularny. Klasyczna powieść jest pisana prozą, w której występują liczne dialogi, opisy akcji. Jest podzielona na rozdziały. Jej długość liczy od ok. 100 do ok. 500 stron. Klasyczna powieść posiada wszystkowiedzącego, anonimowego narratora, a także liniową, wielowątkową, chronologiczną fabułę. Powieść jest gatunkiem bardzo różnorodnym, a liczba jej odmian jest bardzo szeroka.

Przykłady:

To większość książek czekających na nas w księgarniach. Książki na półkach opisane jako kryminał, sensacja, dramat, romans i inne, to właśnie powieści. Np. pozycje Sthepana Kinga, Harla Cobena czy Stiega Larssona, jak i również seria Harrego Pottera.


Komiks

Opowieść rysunkowa, zwykle o charakterze humorystycznym, przygodowym lub sensacyjnym, tworząca narrację za pomocą kadrów z rysunkami. Kadry zazwyczaj zaopatrzone są w wypowiedzi postaci umieszczone w dymkach lub/oraz teksty narratora. Komiks wywodzący się z kultury Japońskiej to Manga. Najważniejszymi cechami komiksu są: wkomponowanie tekstu w obraz, graficzne elementy upływu czasu, powiązanie kadrów, ikoniczność znaków. Komiksy tworzone są najczęściej przez zespół dwóch autorów: autora scenariusza opowiadania oraz rysownika. Czerpią często inspirację z książek, filmów i innych dziedzin sztuki. Od lat same stają się inspiracją nowo powstających filmów. Komiksy wydawane są najczęściej w formie zeszytów lub albumów.

Przykłady:

Asteriks, Kajko i Kokosz, Pelissa, Thorgal, X-Men.


Opowiadanie, nowela

Opowiadanie to krótki utwór epicki o prostej akcji, niewielkich rozmiarach, jednowątkowej fabule, pisany prozą. Może zawierać w sobie inne gatunki oraz dialogi. Zbliżony do noweli, różni się od niej luźniejszą konstrukcją i swobodą kompozycyjną, eksponowaniem osoby narratora, fragmentami o charakterze refleksyjnym. Natomiast nowela to utwór bardzo mocno skupiony się na akcji głównej, udramatyzowanej, która zmierza do punktu kulminacyjnego. Fabuła noweli jest pozbawiona epizodów, rozbudowanych opisów przyrody
oraz szczegółowej charakterystyki postaci.

Przykłady:

Przykłady opowiadań to Pożegnanie z Marią, U nas w Auschwitzu Tadeusza Borowskiego; Śmierć Urzędnika, Kameleon Antoniego Czechowa; Opowiadania Andrzeja Sapkowskiego. Znane nowele to Latarnik, Janko Muzykant Henryka Sienkiewicza; Kamizelka, Katarynka Bolesława Prusa; Dym, Nasza szkapa Marii Konopnickiej; Siłaczka Stefana Żeromskiego.


Reportaż

Reportaż to utwór publicystyczno-literacki. Autor reportażu opowiada o rzeczywistych zdarzeniach i towarzyszących mu okolicznościach, których był świadkiem lub których przebieg zna z relacji świadków, dokumentów lub innych źródeł. Reportaż może zawierać cytaty, wypowiedzi świadków i zdarzenia. Sposób prezentacji wydarzeń powinien cechować się obiektywizmem, rzetelnością oraz wiernością wobec przedmiotu narracji. Z drugiej strony reportaż jest subiektywny, zawiera ocenę, opinie autora na dany temat.

Przykłady:

Najbardziej znanym polskim reportem był Ryszard Kapuściński. Wśród światowych autorów: Bob Woodward, Carl Bernstein, Joseph Kessel czy John Reed.


Esej, felieton

Esej to utwór na tematy ogólne, niekoniecznie aktualne. Autor prezentuje w nim swą ponadprzeciętną wiedzę i elokwencję. Eseje są o wiele dłuższe niż felietony, liczą od kilku do kilkudziesięciu stron. Mimo tak obszernej formy i otwartej kompozycji tylko z pozoru jest to worek, do którego wszystko można wrzucić. Autor eseju może wprawdzie używać dowolnych środków stylistycznych i kompozycyjnych, ale forma musi wynikać i ściśle łączyć się z treścią. Sztuka eseju nie polega na tym, by wyczerpać temat, ale by go pokazać w nowym, oryginalnym świetle. Felieton to krótki tekst (maksymalnie jedna kolumna), który pojawia się w piśmie cyklicznie w stałej rubryce lub stałym dziale. Czymś, co od razu wyróżnia felieton od reszty artykułów, jest lekkość stylu oraz satyryczny charakter. Jego celem jest nowatorskie drążenie tematów z pozoru już przegadanych i nudnych. Felietony są zawsze odpowiedzią na jakieś bieżące zjawisko, w którym autor potrafi dostrzec drugie, a nawet trzecie dno.

Przykłady:

Wybitnymi eseistami byli Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Zbigniew Herbert czy Stanisław Lem.


Poradnik

Poradnik to publikacja, najczęściej w formie książki lub albumu, zawierająca informacje, porady
i wskazówki z konkretnej dziedziny. Autor, który jest znawcą tematu, przeprowadza czytelnika przez zagadnienia związane z konkretnym tematem. Zagadnienia poradników związane są z ogólno pojętą egzystencją człowieka: od poradników dotyczących utrzymania gospodarstwa domowego, przez biznesowe, do psychologicznych. Mogą (choć nie muszą) być zaopatrzone w zdjęcia. Stopień dokładności i szczegółowość przedstawianych informacji jest bardzo różnorodny - od informacji podstawowych -po kompendia wiedzy, od krok po kroku - do informacji ogólnych.

Przykłady:

Poradniki domowe, np. Książka kucharska, Poradnik Majsterkowicza (zrób to sam). Poradniki hobbystyczne, np. o wędkowaniu, robieniu na drutach. Poradniki biznesowe, np. inwestycje, giełda, zarządzanie. Poradniki psychologiczne, np. o asertywności, uczuciach, kontaktach międzyludzkich.


Listy, rozmowa, wywiad

Listy to pisemna wypowiedź nadawcy skierowana do jasno sprecyzowanego adresata, lub grupy adresatów. List jest formą dzielenia się poglądami i przemyśleniami natury estetycznej, filozoficznej, kulturowej czy religijnej. Najczęstszą formą listów w literaturze jest korespondencja, czyli odpowiedzi na wzajemnie wysyłane listy, oraz list otwarty - gdzie nadawca kieruje wypowiedź do szerokiego grona odbiorców. Wywiad to rozmowa przeprowadzona przez dziennikarza z co najmniej jedną osobą. Składa się z celowo sformułowanych pytań. Tematem wywiadu mogą być szczegóły biograficzne, wspomnienia, wrażenia z podróży, lub poglądy na określoną sprawę. Wywiad
w literaturze powstaje na podstawie długotrwałych, wielokrotnych rozmów. W odróżnieniu, rozmowystanowią swobodną wymianą zdań co najmniej dwóch osób. Dyskusja dotyczyć może dowolnego tematu społecznego, politycznego, duchowego czy kulturowego. Postać pytającego i odpowiadającego równoważą się, tworząc zespół wzajemnie uzupełniających się wypowiedziami osób.

Przykłady:

Przykłady wywiadów to Mój Wiek Aleksandra Wata, Pół wieku czyśćca Stanisława Nowickiego, Rozmowy Przekorne Dawida Brykalskiego. Przykład rozmów - Rozmowy
z Czesławem Miłoszem
Aleksandra Fiuta, Każdy szczyt ma swój Czubaszek, Marii Czubaszek
i Artura Andrusa. Przykłady listów to Listy Lem-Mrożek, czy Listy Jerzego Giedroyca
i Czesława Miłosza.


Album

Książka o charakterze ilustracyjnym z niewielką ilością tekstu objaśniającego. Często wydawana w większych formatach z twardą oprawą. Zwykle dotyczy architektury, reprodukcji dzieł malarskich, rzeźbiarskich, fotografii. Obecnie albumy dotykają każdej dziedziny życia, i mogą być związane np. z urbanistyką, militariami, dziką przyrodą, kosmosem, filmami czy zespołami muzycznymi.

Atlas, mapa, przewodnik:

Mapa, to graficzne przedstawienie na płaszczyźnie wybranych cech powierzchni Ziemi oraz zjawisk przyrodniczych i społecznych. Atlas natomiast, to zbiór map geograficznych, selenograficznych, astronomicznych, plansz i tablic ułożony systematycznie wg opracowanego planu. Często zawiera również fotografie, ilustracje, dane statystyczne i część opisową. Do celów dydaktycznych i realizacji programów nauczania sporządza się atlasy szkolne. Przewodnik to publikacja w formie książki, zawierająca głównie rys historyczny, opis okolicy, mapy oraz ważne informacje, przeznaczona zazwyczaj dla turystów odwiedzających/zwiedzających miejsce w niej opisywane. Może zawierać również listę ciekawych zabytków, opisy szlaków, plany, numery telefonów i adresy miejsc noclegowych, restauracji itp.


Encyklopedia, słownik

Encyklopedia to dzieło zawierające zbiór wiedzy z różnych dziedzin (encyklopedia powszechna) lub encyklopedie dotyczące wybranej dziedziny (specjalistyczne). Uporządkowane są w postaci zwięzłych artykułów informacyjnych (haseł), ułożonych
z reguły alfabetycznie. Ich forma zależy również od adresata, np. bywają encyklopedie dla dzieci i młodzieży. Słowniki, w zależności od przeznaczenia możemy podzielić na dwie główne grupy. Słowniki językowe - zestaw słów funkcjonujących w danym języku, skompletowanych wg przyjętych reguł. Występują w porządku alfabetycznym, objaśniają znaczenie, pisownię i przykłady stosowania słów w jednym lub kliku językach. Druga grupa to słowniki terminologiczne, przeznaczone dla poszczególnych grup społecznych bądź zawodowych, obejmują różne dziedziny wiedzy, kultury, sztuki.

Przykłady:

Wielka Encyklopedia Francuska, Encyklopedia Powszechna PWN, Słownik ortograficzny Języka Polskiego, Słownik Wyrazów Obcych, Słownik języka Angielskiego.


Czasopismo, gazeta

Czasopismo to pismo publikowane z ustaloną częstotliwością (tygodnik, miesięcznik, dwumiesięcznik, kwartalnik). Ze względu na tematykę dzielimy je na: ogólno-tematyczne, branżowe, reklamowe, recenzowane, itd. Zawierają materiały od wielu autorów. Za czasopisma uważa się publikacje od tygodnika wzwyż, te wydawane częściej nazywane są gazetami.

Przykłady:

Dziennik Polski, Parkiet, Nowa Fantastyka, Wiedza i Życie.


Podręcznik

Podręcznik jest pozycją typowo naukową, wyróżnia się ich dwa typy: szkolny i akademicki. Podręcznik zawierająca zbiór skondensowanych wiadomości z konkretnej dziedziny nauki, przeznaczony dla uczniów lub studentów. Powinien zawierać przewodnik bibliograficzny, czyli zestawy literatury na podstawie której został zbudowany, wraz z objaśnieniami. Często zawiera również zestawy ćwiczeń do samodzielnego rozwiązania wraz z odpowiedziami. Nie pozostawia pytań otwartych, niedopowiedzeń. Różnią się od siebie poziomem szczegółowości w zależności od grupy docelowej, poziomu wiedzy autora oraz jego przeznaczenia.
Ze względu na ich naukowych charakter, są to pozycje traktujące o udowodnionych faktach, zjawiskach, definicjach i teoriach. Należy więc pamiętać, iż książki biznesowe, psychologiczne, czy inne z dziedziny popularno-naukowych to poradniki, a nie podręczniki.

Przykłady:

Wstęp do psychoanalizy Zygmunta Freuda, Człowiek Istota Społeczna Elliota Aronsona, Analiza Matematyczna Włodzimierza Krysickego i Lecha Włodarskiego.


Biografia, pamiętnik, dziennik

Biografia to literacki opis życia danej osoby, zwykle kogoś sławnego, znanego. Najczęściej przyjmuje formę literacką w postaci powieści biograficznej. Specyficzną formą biografii jest autobiografia, gdzie autor sam opisuje wydarzenia z własnego życia, lub też opowiada o nich osobie opisującej jego życie. Pamiętnik, to relacja piśmiennicza odtwarzająca autentyczne wydarzenia, których autor był uczestnikiem bądź naocznym świadkiem, przekazująca także osobiste refleksje i przeżycia wewnętrzne związane z opisywanymi faktami. W centrum zdarzeń znajduje się zawsze autor, a nie wydarzenia, co odróżnia go od reportażu. Jedną
z odmian pamiętnika jest dziennik. To zapis prowadzony przez autora z dnia na dzień: diariusze z podróży naukowych, wojennych, kroniki rodzinne. Współcześnie to zbiór refleksji autorskich na tematy osobiste, filozoficzne, historyczne.

Przykłady:

Przykłady biografii to:. biografia Aleksandra Wielkiego czy Alberta Einsteina. Pamiętniki: Jan Chryzostom Pasek – Pamiętniki, Anne Frank - Dziennik Anny Frank, Miron Białoszewski - Pamiętnik z powstania warszawskiego. Dzienniki Stefana Żeromskiego, Witolda Gombrowicza, Z dnia na dzień Jerzego Andrzejewskiego czy Dziennik pisany nocą
G. Herlinga-Grudzińskiego.


Bajka, baśń

Bajka to krótki utwór literacki, przeznaczony najczęściej dla dzieci, pisany wierszem lub prozą
w formie przypowieści, zawierająca naukę moralną bądź dydaktyczną. Bohaterami bajek mogą być ludzie, a także zwierzęta, przedmioty i zjawiska, które uosabiają typy ludzkie. Baśń, to utwór o tematyce fantastycznej, siłach nadziemskich, czarodziejskich, walce dobra ze złem, wyrażający ludową mądrość, wierzenia ludowe i magiczne oraz poglądy, stosunki międzyludzkie. Posiada nieokreślony czas i miejsce akcji. W dzisiejszych czasach bajka
i baśń kojarzone są z bogato ilustrowanymi książeczkami / książkami dla dzieci.

Przykłady:

Znane każdemu z dzieciństwa bajki to np.: Paweł i Gaweł Aleksandra Fredry, Pan Hilary Juliana Tuwima, czy Twórczość Jana Brzechwy. Najpopularniejsza baśń, to Czerwony Kapturek. Inne znane dzieła znamy z Baśni Tysiąca i Jednej Nocy. Popularnym pisarzem baśni był Hans Christian Andersen.


Poemat:

Poemat, to utwór wierszowany znacznych rozmiarów (znacznie większy od wierszy). Zawiera on elementy fabuły bądź refleksje, rozważania, opisy itp. związane z określonym tematem czy sytuacją. Poemat należy zarówno do epiki jak i liryki, i dzieli się na następujące odmiany: epicki (utwór narracyjny z fabułą), liryczny (dłuższy utwór liryczny), opisowy (którego podstawowym celem jest opis). Oprócz tego, wyróżnia się poemat dydaktyczny, filozoficzny, heroikomiczny i dygresyjny.

Przykłady:

Przykładami poematów epickich mogą być Herman i Dorota Johanna Wolfganga Goethego
i Grażyna Adama Mickiewicza. Przykładem poematu lirycznego może być poemat
W Szwajcarii Juliusza Słowackiego. Poemat Opisowy Praca i dnie Hezjoda oraz Georgiki Wergiliusza. W Polsce: Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej, Noce i dnie Marii Dąbrowskiej czy Dolinia Issy Czesława Miłosza.


Utwór liryczny:

Dzieło liryczne, jedno z trzech obok epiki i dramatu podstawowych rodzajów literackich. Obejmuje utwory, których głównym przedmiotem przedstawienia są przeżycia wewnętrzne, przekazywane za pośrednictwem wypowiedzi monologicznej, rzadziej dialogu. Odznacza się subiektywizmem, ekspresywną, oraz poetycką funkcją języka. Centralnym elementem utworu lirycznego jest tzw. podmiot liryczny. Niezależnie od gatunku język liryki oznacza się
(w porównaniu z dramatem i epiką) dużą ilością metafor. Najbardziej znane dzieła liryczne to:

- Pieśń: o związku pieśni z muzyką świadczy rytmiczność utworów, regularność strof, częste powtórzenia, np. refren.

- Oda: utwór uroczysty, o patetycznym nastroju, sławiącym jakąś postać lub ideę.

- Hymn: utwór utrzymany w podniosłym nastroju, uroczysty, pochwalny. Powstałe hymny są zazwyczaj o tematyce religijnej lub patriotycznej, poświęcone bohaterom, ideom, szanowanym wartościom.

- Tren: to utwór wyrażający ból po czyjejś śmierci i wychwalający zalety zmarłego.

- Elegia: to smutny, żałobny utwór, wyrażający cierpienie i ból podmiotu lirycznego.

- Fraszka: była bardzo popularna w renesansie. Ten krótki utwór porusza różnorodną tematykę, jest zakończony puentą (dowcipnym podsumowaniem).

- Sonet: składa się z dwóch opisowych zwrotek czterowersowych i dwóch zwrotek trzywersowych zawierających refleksje. Jest uważany za utwór kunsztowny.

- Ballada: jest utworem epicko-lirycznym, jej fabuła przedstawia tajemnicze wydarzenia, panuje nastrój grozy. Również bohaterowie są tajemniczy, pojawiają się duchy. Utwory te często są oparte na legendach, ludowych motywach i wierzeniach. Zawierają liryczne opisy przyrody i uczuć.

- Satyra: to utwór ośmieszający i piętnujący wady ludzkie, poglądy polityczne, sposoby zachowania i mówienia, postępowanie. W komiczny sposób wyolbrzymiają określone zjawiska.

Przykłady:

Do najbardziej znanych pieśni należy Exegi monumentum Horacego mówiąca o sławie przekraczającej śmierć . W polskiej literaturze w XVI w. pieśni pisał Jan Kochanowski. Przykładem ody jest Oda do młodości Adama Mickiewicza. Przykładem Hymnu jest Czego chcesz od nas Panie Kochanowskiego; trenu natomiast , treny Jana Kochanowskiego poświęcone córeczce Urszulce. Przykład elegii - Elegia o... [chłopcu polskim] Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. W polskiej literaturze mistrzem fraszki był Jan Kochanowski. Popularność sonetu zawdzięczamy Petrarce, a w Polsce najbardziej znane są Sonety krymskie Adama Mickiewicza. Tom Ballady i romanse Adama Mickiewicza wydany w 1822 roku zapoczątkował polski romantyzm. Twórcami satyr byli N. Boileau (Małżeństwo, czyli kobiety), A. Pope (Duncjada), a w Polsce Ignacy Krasicki (Do Króla, Żona modna) i Adam Naruszewicz (Chudy literat, Szlachetność).


Utwór dramatyczny:

Utwory dramatyczne dzielimy na dramat, komedię i tragedię. Zaliczany jest do literatury jedynie
w warstwie słownej, natomiast w swojej realizacji widowiskowej należy do sztuki teatru. Jako utwór literacki dramat charakteryzuje się przede wszystkim tym, że jest tworzony w celu realizacji scenicznej, jednak występują też dramaty niesceniczne, których autorzy skupili się bardziej na rozbudowie samego tekstu. Współczesny dramat zbudowany jest z aktów, które dzielą się na sceny i odsłony.

Przykłady:

Tragedia - Makbet Williama Szekspira, Balladyna Juliusza Słowackiego, Antygona Sofoklesa. Dramat: Dziady Adama Mickiewicza, Król Edyp Sofoklesa. Komedie: Zemsta Aleksandra Fredry, Skąpiec Molliera.


Czy masz coś do dodania?
Komentarze (1)

(zabezpieczenie przed botami)

/1000 wykorzystanych znaków


2017-04-21 15:01

szybkie pytanie: na podstawie jakich książek/artykułów napisaliście swój artykuł? Proszę o informację. Pozdrawiam :)

Ostatnie patronaty
Popularne Tagi

Najaktywniejsi użytkownicy w tym miesiącu:

rogue-666 - 3341 ptk.
dona - 1014 ptk.
aleksandra.wen - 702 ptk.
ja.ksiazkoholik93 - 561 ptk.
aniakonda - 487 ptk.

zobacz pełny ranking

22122 książek
nasz cel: 30 000, do dodania pozostało 7878

2800 adaptacji
nasz cel: 3 000, do dodania pozostało 200

3536 autorów ze zdjęciami
nasz cel: 4 000, do dodania pozostało 464

Losowy cytat

"Ludzie...! Dziewczynę ujrzałam. Musiała to być dziewczyna, włosy do pół pleców, rozpuszczone, kształty żeńskie... I, Boże wielki, naga...!!! Całe nogi gołe kompletnie, w kłębie ledwo ciasnym czymś, czarnym, owinięta... Zamarłam na ten widok, sama nie wiedząc, gdzie oczy podziać, bo wszyscy ją przecież widzieli. I nikt na nią najmniejszej uwagi nie zwracał...!!!"


Joanna Chmielewska

Przeklęta bariera
BookHunter.pl
O nas
Nasze logo
Punktacja
Do pobrania
Kontakt
Przyłącz się!
Zespół
Kogo szukamy?
Partnerzy
Wspólne cele
Dla wydawnictw
Współpraca
recenzencka

Patronat medialny
o BookHunter
Copyright © 2015 - 2017 by BookHunter.pl
O nas | Zbieraj punkty | Zespół | Regulamin | Kontakt